ตำรายาพื้นบ้าน



จากการสัมภาษณ์ นายนาตร สะราคำ ซึ่งเป็นหมอยาพื้นบ้านของบ้านทุ่งก้านเหลือง ตำบลป่าสะแก ทำให้ทราบว่า การใช้สมุนไพรเป็นองค์ประกอบหนึ่งของการรักษาโรคซึ่ง การรักษาผู้ป่วยต้องอาศัยองค์รวมในการดูแลสุขภาพ ทั้งผู้ป่วยและญาติต้องเข้าใจบริบทของการรักษา การใช้พิธีกรรมเป็นตัวประกอบความเชื่อ และความศรัทธาในการรักษา ทำให้โรคหายไว การนำสมุนไพรมาใช้ยังต้องมีวิธีและพิธีกรรม เช่น การเก็บยาและการปรุงยา การปรุงยาแต่ละตำรับไม่ใช่เป็นเรื่องง่าย ต้องหาตัวยามาให้ครบ เพราะตัวยามักจะมีหลายตัว ต้องตั้งใจทำจึงจะได้ตัวยาที่ดี นอกจากนี้ชาวบ้านยังมี ความเชื่อว่า ยาฝนเป็นยาที่แรงกว่ายาต้มเพราะเป็นเนื้อยาล้วนๆ ภูมิปัญญาขาดผู้สืบทอด จากการสัมภาษณ์หมอพื้นบ้านกล่าวได้ว่า ลูกหลานไม่สนใจที่จะเรียนรู้ความรู้ จึงควรศึกษาวิธีการเพื่ออนุรักษ์ภูมิปัญญาพื้นบ้าน เนื่องจากหากขาดเสียซึ่งภูมิปัญญาชาวบ้าน ก็เป็นเพียงต้นไม้ธรรมดาที่ไม่มีคุณค่า ชุมชนก็ต้องพึ่งพายาจากต่างประเทศ วิถีชุมชนในการดูแลสุขภาพก็จะขาดหายไปจากสังคม
 * สมุนไพรและตำรายาพื้นบ้าน **

สูตรการทำยา

ยาถ่ายกระส่ายกร่อน
ถ่ายเลือดและลม ท้องผูกเป็นพรรดึกเป็นก้อนและเป็นดาน ถ่ายน้ำเหลืองเสียและบวมก็หาย ให้เอาบอระเพ็ด ๑ เจตมูลเพลิง ๑ ขิงแห้ง ๑ สีเสียดเทศ ๑ เอาหนักสิ่งละ ๑ บาท แต่สีเสียดนั้นเอาหนักสองสลึงใช้น้ำผึ้งเป็นกระสาย ให้รับประทานเท่าเมล็ดพุทรา

ยาแก้ไอทุกชนิดจิบทุกเวลา
สุราขาว ๒๘ ดีกรีและน้ำผึ้งแท้ ๆ สองสิ่ง ๆ ละเท่า ๆ กันผสมให้เข้ากัน และดีปลีย่างไฟตำให้แตกผสมมะนาวใช้จิบเวลาไอทุกเวลา


 * ยาแก้ไข้พื้นบ้าน **

๑ รากมะเดือชุมพร ๒ รากคนทา ๓ รากเท้ายาม่อม ๔ รากชิงชี่ ๕ รากหญ้านาง ๖ เม็ดผักชี ๗ รากชะเอม ยาทั้ง ๗ สิ่ง เอาส่วนเท่า ๆ กันเสมอภาค สับให้ละเอียด ต้มน้ำ ๓ ส่วน เอาหนึ่งส่วน กินก่อนอาหารครั้งครึ่งแก้วกาแฟ หรือ ๖๐ ซี.ซี. ถ้าเด็กก็ลดลงตามขนาดเด็ก พอกินยาแล้วจึงประกอบยาชโลมภายนอก เอา ๑ ใบตำลึง ใบมน ๒ ใบตำลึงใบจักร ๓ หัวคูน ๔ ใบมะขาม ๕ ใบหญ้านาง ๖ ขี้วัวสด เอาห่อใบตองปิ้งไฟเสียก่อน ทิ้งให้เย็น ๗ ดินประสิวขาว ยาทั้งหมดเอาเท่า ๆ กัน เสมอภาค ตำให้ละเอียดละลายน้ำซาวข้าวชาโลมตัว ถ้ามีอาการกระหายน้ำ ให้เอา ๑ รากบัวหลวง ๒ เปลือกรากมะกอกใบดิน ๓ หญ้าแพรก ๔ หญ้าปากควาย เอาเท่ากันเสมอภาค แช่น้ำให้กิน

ยาแก้น้ำร้อนลวกหรือไฟลวก
เอาไข่ไก่ดิบสด ๆ เอาแต่ไข่ขาวทาบริเวณที่ถูกน้ำร้อนลวกหรือไฟลวก แล้วเอาไข่แดงผสมกับน้ำมันมะพร้าว และน้ำปูนใสตีไข่แดงให้ฟูทาทับลง ไปและที่เป็นแผลก็ใส่ได้ ไข่ขาวที่ทาครั้งแรกอย่าล้างระวังอย่าให้ถูกน้ำ

ยาแก้ท้องเสียเรื้อรัง
ต้นเหงือกปลาหมอบดกับพริกไทย ผสมกับน้ำผึ้งปั้นลูกกลอนกินตอนเช้า และก่อนนอน แก้ธาตุเสียกระเพาะลำไส้ ฯลฯ